Zo’n 75% van de vrouwen ervaart op een bepaald moment in hun leven pijn bij seks, oftewel dyspareunie. Dit zijn een aantal mogelijke oorzaken.

Pijn tijdens seks komt helaas vaak voor, maar dat betekent niet dat het normaal hoeft te zijn. Seks zou voor alle partijen fijn moeten zijn, maar helaas is pijn bij seks, oftewel dyspareunie, een probleem waar veel vrouwen en degenen die bij de geboorte een vrouw waren, nog steeds mee te maken hebben.

Pijn bij seks: 7 mogelijke oorzaken van dyspareunie
Pijn bij seks: 7 mogelijke oorzaken van dyspareunie

Pijn bij seks of dyspareunie

Bijna 3 van de 4 vrouwen ervaren op een bepaald moment in hun leven pijn bij seks, ook wel dyspareunie genoemd. En zelfs dat aantal kan niet kloppen, omdat niet iedereen het meldt. De één schaamt zich ervoor en de ander denkt misschien dat het normaal is. Maar alleen omdat het vaak voorkomt, wil nog niet zeggen dat het geen probleem is dat moet worden aangepakt. Af en toe pijn bij seks kan veel verschillende oorzaken hebben en meestal houdt het verband met hoe je je emotioneel voelde tijdens seks. Minder vaak is het iets fysieks. Toch zijn er ook veel fysieke oorzaken van pijnlijke seks.

Als je eenmalig pijn bij seks hebt ervaren, of het gebeurt alleen wanneer je extra gestrest bent of wanneer je je slecht voelt over je lichaam, dan hoef je waarschijnlijk geen arts te bellen. Maar als je constant pijnlijke seks ervaart, of alleen in bepaalde posities, of bang bent om seks te hebben omdat je je zorgen maakt over pijn, kan dat een teken zijn dat er iets lichamelijks aan de hand is. Dan kan een arts je wellicht helpen. Artsen die gespecialiseerd zijn in vrouwelijke gezondheid, classificeren pijn bij seks op twee manieren: pijn bij het inbrengen of bekkenpijn. Beide kunnen verschillende redenen hebben.

Wanneer je pijn bij de vulva ervaart

De overkoepelende medische term voor pijn bij de vulva is “vulvodynie”. Dit kan veel verschillende oorzaken hebben of helemaal geen duidelijke oorzaak. Dit laatste wordt door artsen “idiopathische vulvodynie” genoemd. Een aantal oorzaken van vulvodynie kunnen zijn:



Vaginale droogheid

Vagina’s worden om verschillende redenen droger, maar de meest voorkomende is over het algemeen de menopauze. Wanneer iemand door de menopauze gaat, wordt het vaginale weefsel dun en gevoelig, schaamlippen worden kleiner en de vagina voelt strakker en droger aan. Het vaginaal inbrengen van iets wordt dan een probleem. Een andere redenen voor vaginale droogheid, kan een nieuw soort anticonceptie zijn, het geven van borstvoeding (wat de oestrogeenspiegels beïnvloedt) of vanwege bepaalde behandelingen bij kanker.

Wat kan helpen: Als je droog bent vanwege de menopauze of borstvoeding, probeer dan eens vaginale hydraterende crèmes. Deze zijn zonder recept verkrijgbaar. Als die niet werken, probeer dan een interne vaginale hydraterende crème die wat oestrogeen bevat. Denk je dat je anticonceptie ermee te maken heeft, praat met je arts over het proberen van een nieuwe anticonceptie. En natuurlijk is glijmiddel een uitstekend middel tegen vaginale droogheid.

Infectie

Schimmelinfecties, bacteriële vaginose, urineweginfecties en seksueel overdraagbare aandoeningen zijn enkele van de meest voorkomende oorzaken van pijn tijdens seks. Infecties veroorzaken meestal wat zwelling en ontsteking in de vagina, wat seks erg ongemakkelijk kan maken. Als u een vreemde vaginale afscheiding heeft, je vulva is jeukend, gezwollen of ongemakkelijk of als je pijn ervaart bij het plassen, neem dan contact op met een arts.

Wat kan helpen: Vaginale infecties kunnen meestal worden behandeld met medicijnen die gewoon bij de drogist te koop zijn of met antibiotica die door je arts kunnen worden voorgeschreven.

Vaginisme

Vaginisme is een aandoening waarover nog maar weinig bekend is. Het zorgt ervoor dat vaginale spieren zich op elkaar klemmen en aanspannen, vooral wanneer iemand iets erin probeert te duwen. Soms kunnen de spierspasmen verband houden met seksueel misbruik, een trauma uit het verleden of emoties rond seks zoals angst of schaamte. Dit is echter niet altijd het geval.

Wat kan helpen: Iemand met vaginisme zou baat kunnen hebben bij bekkenbodemfysiotherapie. Een bekkenbodemtherapeut kan je helpen erachter te komen wanneer en in welke situaties je de bekkenbodemspieren aanspant en hoe je ze weer kunt ontspannen.

Wanneer je pijn bij penetratie ervaart

Wanneer je pijn bij penetratie ervaart, noemen zorgverleners dit ook wel bekkenbodempijn. Dit is anders dan pijn bij de vulva, aangezien deze pijn verder in de vagina wordt gevoeld, dichter bij de baarmoederhals. Net als bij pijn bij de vulva, kan bekkenbodempijn veel verschillende oorzaken hebben, waaronder deze:



Gekantelde baarmoeder

Als je de pijn die je voelt tijdens seks alleen in bepaalde seksuele posities lijkt te voelen, is het mogelijk dat je een gekantelde baarmoeder hebt. Zo’n 20 tot 30% van de mensen met een baarmoeder, hebben een baarmoeder en baarmoederhals die naar achteren kantelen in de richting van hun ruggengraat, in plaats van naar voren in de richting van de buik. Gewoonlijk veroorzaakt een gekantelde baarmoeder en baarmoederhals geen problemen en de meeste mensen weten niet eens dat hun baarmoeder gekanteld is. Tenzij een gynaecoloog hen dat vertelt. Maar soms kunnen bepaalde seksuele posities ongemakkelijk of pijnlijk zijn voor mensen met een gekantelde baarmoeder omdat de baarmoederhals wordt geraakt.

Wat kan helpen: Als een gekantelde baarmoeder pijn bij seks veroorzaakt, kun je proberen uit te vinden of er posities zijn waarbij je geen pijn ervaart. Praat met je seksuele partner(s) en vertel wat pijn doet, zodat je samen comfortabelere posities kunt vinden. Daarnaast zou je kunnen kijken of een product zoals de Ohnut kan helpen. De Ohnut gebruikt drie rekbare, donutvormige ringen om ervoor te zorgen dat een penis of seksspeeltje niet zo diep gaat.

PCOS

PCOS is een aandoening die ervoor zorgt dat er minder vaak of helemaal geen eisprong plaatsvind in een baarmoeder. PCOS heeft veel symptomen die sterk variëren. Een persoon met PCOS kan bijvoorbeeld heftige acne of overmatige haargroei op het gezicht, borst, buik of bovenbenen hebben. Symptomen van PCOS kunnen het lichaamsbeeld en het zelfvertrouwen van een persoon beïnvloeden, wat resulteert in ongemak tijdens seks of moeite om opgewonden te raken en te blijven. Daarnaast kan PCOS pijn bij seks veroorzaken als ovariumcysten gaan lekken.

Wat kan helpen: Er is geen medicijn tegen PCOS, maar hormonale anticonceptie, bepaalde medicatie of veranderingen in levensstijl kunnen de symptomen helpen beheersen.

Strakke bekkenbodemspieren

Problemen met de bekkenbodemspieren zijn niet altijd een gevolg van vaginisme. Aandoeningen waarbij mensen bepaalde spieren aanspannen, zoals een angststoornis of het aanspannen van de kaken, kunnen ook het aanspannen van de bekkenbodemspieren veroorzaken. De bekkenbodemspieren, de spieren die de vagina omringen en het plassen, ontlasting en seksuele functie beheersen, moeten juist ontspannen tijdens de geslachtsgemeenschap. Elke aanscherping van die spieren tijdens seks kan pijn veroorzaken.

Wat kan helpen: Bekkenbodemfysiotherapie kan hier een oplossing in zijn. Net als bij een stijve nek, moet je leren hoe je de spieren kunt ontspannen en strekken.



Fibromen

Fibromen zijn kleine gezwelletjes in je baarmoeder. Ze komen heel vaak voor en verschijnen meestal rond de leeftijd van 30 á 40 jaar. Bij zwarte vrouwen zou het iets eerder kunnen gebeuren. Meestal zijn vleesbomen niet kankerverwekkend of op een andere manier gevaarlijk, maar ze kunnen pijn bij seks veroorzaken en de menstruatie of het vermogen om zwanger te worden (en te blijven) beïnvloeden.

Wat kan helpen: Een arts zal waarschijnlijk pijnstillers voorstellen om de pijn wat te beheersen. Mogelijk kunnen de fibromen ook operatief verwijderd worden.

Pijn bij seks door stress

Vrouwen hebben de neiging om stress en spanning van het dagelijks leven in hun bekkenbodemspieren vast te houden. En dat zijn nu juist de spieren die zouden moeten ontspannen tijdens seks. Het komt bij vrouwen minder vaak voor dat ze zin in seks krijgen op basis van visuele signalen. Vrouwen moeten meer emotioneel ontspannen zijn. Als je gestrest bent over je werk, je kinderen, het huis, je relatie, of je nu wel of niet een goede seksuele partner bent, of iets heel anders, zal je waarschijnlijk minder opgewonden zijn en meer je spieren aanspannen.

Een belangrijke stressfactor die je seksleven enorm kan beïnvloeden en de mogelijkheid om pijn te voelen tijdens seks vergroten, is zelfbewustzijn of een ongemakkelijk gevoel met hoe je eruitziet. Als je gestrest of zelfbewust bent over je lichaam, kan dat tot pijn leiden als je niet volledig ontspannen en aanwezig bent.

Negatieve gevoelens over je lichaamsbeeld kunnen er ook voor zorgen dat je probeert je buik in te houden of te voorkomen dat je partner bepaalde delen van je lichaam aanraakt. Die spanning kan de bloedtoevoer naar de geslachtsdelen beperken, wat weer leidt tot ongemak of zelfs pijn. Veel mensen zijn zich er niet van bewust dat ze gespannen zijn. Probeer naar je eigen lichaam te luisteren en praat over.



Klinken bovenstaande aandoeningen als iets waar je zelf last van zou kunnen hebben, of staat er juist niets bij wat je herkent, maar heb je wel regelmatig pijn bij seks, oftewel dyspareunie? Neem in alle gevallen dan contact op met een arts.